Maska przeciwgazowa
kapturowa uniwersalna OM-14

Maska przeciwgazowa OM-14 przeznaczona była do użycia w Ludowym Wojsku Polskim. Była produkowana w pięciu rozmiarach - 0, 1, 2, 3, 4. Pierwowzorem maski OM-14 była radziecka maska SchM 41 (ШМ 41) Maska kapturowa uniwersalna to indywidualny środek ochrony, którego przeznaczeniem jest ochrona dróg oddechowych. Maska składa się z części kapturowej dopasowywanej w określony sposób do indywidualnych cech użytkownika. Sposób ten jest szeroko opisywany więc nie będę się nim zajmował. Ze względu na to, ze udało mi się zgromadzić charakterystyczne modele dla danego okresu produkcji łatwo prześledzić dynamikę rozwoju tej maski. Zmiany konstrukcyjne na pierwszy rzut oka są niedostrzegalne ale uważny obserwator zauważy, że maski różnią się komorą zaworową. Maski z lat pięćdziesiątych charakteryzują się brakiem dodatkowego zaworu wydechowego i niską komorą zaworową malowaną na kolor zielony. W latach sześćdziesiątych maska OM-14 dostaje powiększoną komorę zaworową jak również dodatkowy zawór wydechowy. Prawdopodobnie związane to było z dużymi oporami w oddychaniu. Komora do połowy lat sześćdziesiątych malowana jeszcze na kolor zielony później uzyskuje pokrycie antykorozyjne. Maska OM-14 jest najbardziej rozpowszechnioną maską w Ludowym Wojsku Polskim. Na bazie masek kapturowych powstało kilka masek przemysłowych. Wynikało to zapewne z istniejącego oprzyrządowania ułatwiającego produkcję. tworzono więc przeróżne wariacje masek. Proszę obejrzeć maski przemysłowe MK12, MK221, Maskę do aparatów MG-6P. Maska przeciwgazowa OM-14 nie posiadała wewnętrznej półmaski, a więc wnętrze maski stanowiło komorę mieszania powietrza zużytego z czystym. Rozprowadzenie czystego powietrza opracowano poprzez wprowadzenie kanałów z komory zaworowej doprowadzających powietrze na szkła okularowe. Miało to zminimalizować zaparowanie tychże szkieł okularowych. Jednakże system ten nie sprawdził się więc każdą maskę wyposażono w dodatkowe antyzaroszeniowe szybki z tworzywa, które miały zpowbiegać zaparowaniu. Nie wiem czy spełniły oczekiwania konstruktorów ale nie wszyscy użytkownicy masek posiadali je na stanie. Komora zaworowa pełniła w zasadzie rolę śluzy wydechowej. Podczas wdechu czyste powietrze z pochłaniacza poprzez zawór wdechowy, kanały wdechowe schładzając szkła okularowe dostawało się do wnętrza maski i i do płuc użytkownika. Wydychane powietrze zamykało zawór wdechowy otwierając jednocześnie wydechowy przedostawało się do komory zaworowej, a następnie po otwarciu drugiego zaworu wydechowego na zewnątrz. Zastosowanie drugiego zaworu wydechowego musiało być spowodowane występowaniem zjawiska cofania powietrza zużytego.

Porównanie komór zaworowych masek przeciwgazowych OM-14. Po lewej maska z lat pięćdziesiątych, środkowa z szęśćdziesiątych, a po prawej z siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Widać wyraźnie różnice konstrukcyjne komory zaworowej.

Komora zaworowa maski OM-14 z lat pięćdziesiątych jest niska, pomalowana na kolor zielony z otworem przez który można zauważyć pierwszy i jedyny zawór wydechowy.

Komora zaworowa maski OM-14 z lat sześćdziesiątych jest powiększona, pomalowana na kolor zielony z drugim zaworem wydechowym umieszczonym w wysokiej osłonie.

Komora zaworowa maski OM-14 z lat siedemdziesiątych jest pokryta powłoką antykorozyjną z drugim zaworem wydechowym umieszczonym w pomniejszonej nieco osłonie, w porównaniu z maską lat sześćdziesiątych.

Maska przeciwgazowa jest urządzeniem mechanicznym i w czasie użytkowania podlega normalnemu lub nagłemu zużyciu. Maski przeciwgazowe podlegały okresowym przeglądom i remontom. Kontrola stanu masek OM-14 przeprowadzana była za pomocą specjalnych przyrządów PKM-64 oraz PKM-66.

Naprawa masek przeciwgazowych polegała na wymianie zużytych części na nowe. Kaptury masek były klejone łatkami - widać to dokładnie na 7 zdjęciu pierwszej maski OM-14. Na powyższym zdjęciu można zobaczyć części zamienne - komory zaworowe, zawory wydechowe, pierścienie zamykające etc.

Maska przeciwgazowa OM-14 przenoszona była w torbie wraz z pochłaniaczem, rurą łączącą oraz zestawem szkiełek przeciwpotnych. Torbę nosiło się na boku przez lewe ramię. Przyznam, że był to bardzo niewygodny sposób. Maska przeszkadzała w biegu obijając się o ciało żółnierza. W późniejszychg wersjach torba posiadała troki umożliwiające przywiązanie jej do ciała. Najlepszym jednak sposobem było nieregulaminowe przerzucenie maski na plecy i dopiero na tak umiejscowioną maskę zapięcie pasa. Maska spoczywała w dolnej części pleców, pod pasem i nie przeszkadzała w biegu. Oczywiście wyjęcie takiej maski było trochę utrudnione ale przy i tak znacznym obciążeniu żołnierza cokolwiek było utrudnione. Moje doświadczenia z maską OM-14 to przede wszystkim problemy ze szczelnością. Dobór maski odbywał się poprzez wydanie jej z magazynu i tyle. W czasie ćwiczeń mogliśmy się przekonać ile są warte nasze maski i ile strat mogłoby być po użyciu przez wroga broni NBC. Po użyciu zwykłych gazów łzawiących okazywało się kto ma szczelną maskę a kto nie. Pochłaniacze były niezwykle czułe na wilgoć. Po zawilgoceniu nie nadawały się do użytku. Po za tym maski powinny być używane, jako indywidualny środek ochrony osobistej, przez jednego żołnierza. Były używane wielkokrotnie. Cóż by się takiego stało, gdyby każdy odchodząc z wojska dostał swoją maskę w prezencie od Państwa?